Leermodule Mensbeelden bij beleid
Introductie
Wie mensbeelden expliciet maakt, maakt uiteindelijk beter beleid, dat is het startpunt van deze leermodule. Mensbeelden zijn veronderstellingen over het leven en het gedrag van burgers. Bij de Nederlandse overheid zitten er veel van zulke mensbeelden onder het beleid. Soms worden deze veronderstellingen niet bevraagd, maar zijn ze wel discutabel. Denk daarbij aan het beeld van frauderende burgers in de toeslagenaffaire, of de aanname dat zo lang mogelijk thuis blijven wonen een waardig bestaan ten goede komt. De invloed van dergelijke mensbeelden in politiek en beleid reikt zo ver dat het de relatie tussen burgers en overheid kan beschadigen. Dat constateert de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in het essay Machtige mensbeelden.
In het essay Mensbeelden bij beleid schetst het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hoe we over mensbeelden kunnen nadenken en hoe ze een rol kunnen spelen in beleid. Mensbeelden liggen aan de basis van beleid. Toch hebben we het niet vaak over mensbeelden in de beleidspraktijk. Het is een onderwerp dat tijd vraagt en niet makkelijk bespreekbaar is en sneeuwt geregeld onder in het maken en bijstellen van beleid.
Deze leermodule is een handreiking aan beleidsmakers om aan de slag te gaan met nadenken over mensbeelden. Het SCP wil de lessen uit beleidsanalyses graag delen en de RVS wil de lessen uit de gesprekken met uitvoerders van beleid graag delen. Deze lessen willen we, in dit gezamenlijk product, graag delen zodat beleid er uiteindelijk beter op wordt.
Aanpak bij deze leermodule
Het doel van deze leermodule is om stil te staan bij de mensbeelden binnen jouw eigen werkpraktijk. De mensbeelden in beleid kunnen heel bepalend zijn voor hoe beleid uitpakt voor burgers, maar beleidsmakers en juristen zijn zich niet altijd bewust van de mensbeelden in het beleid. Daarom is het belangrijk om de mensbeelden te expliciteren en met elkaar te bespreken. Omdat we willen dat dit een blijvend effect heeft in jouw werkpraktijk, willen we dat je, naast feitelijke kennis over mensbeelden ook aan de slag gaat met het herkennen en benoemen van mensbeelden. In het uitklapkader hieronder vind je meer informatie over onze gevolgde werkwijze.
Taxonomy of significant learning
Voor deze leermodule volgen we het idee van de taxonomy of significant learning van Dee Fink, een Amerikaanse onderwijsontwikkelaar. In essentie gaat het, naast het opdoen van feitelijke kennis, ook om impact van hetgeen je geleerd hebt op de manier waarop je ‘echte problemen’ in het leven oplost. Het liefst ziet hij ook een verandering in hoe je tegen jouzelf en anderen aankijkt. Kortom, werkelijk leven lang leren. Daarom streven we ernaar dat je kennis en ervaringen over mensbeelden in jouw dagelijks werk integreert. Een belangrijk onderdeel daarvan is ook het ontwikkelen van interesse naar mensbeelden en ook het ontwikkelen van nieuwsgierigheid en empathie om de mensbeelden achter het beleid te herkennen.
We nodigen je, in groepsverband, uit tot zelfreflectie, zonder daarbij (elkaar) te veroordelen. Want het hebben van mensbeelden is onvermijdelijk en daarbij is het ene mensbeeld niet persé beter dan het andere mensbeeld.
De hele leermodule bestaat uit 4 deelmodules. Je kunt de leermodule het best samen doorlopen, in een groep van vier tot zes deelnemers. De groep kan bestaan uit mensen van dezelfde (beleids)afdeling, maar het kan ook heel interessant zijn om juist met mensen te spreken van andere beleidsdomeinen, over hetzelfde beleid of dezelfde wetgeving. Reken voor iedere deelmodule 1 uur.
Als team kost het ongeveer 15 minuten om de tekst en filmpjes per deelmodule te lezen en te bekijken. De opdrachten per leermodule nemen gemiddeld 15–25 minuten, maar dit kan naar eigen inzicht langer of korter worden gemaakt.
Tip 1: spreid het doorlopen van de leermodule
De opbrengst van elke deelmodule is dat het makkelijker en effectiever wordt om over mensbeelden bij beleid te praten. Het is van meerwaarde om de deelmodules over een aantal weken te spreiden. Daardoor kun je ervaring opdoen met mensbeelden. De leermodule is ook interessant voor trainers op het gebied van bijvoorbeeld ambtelijk vakmanschap en politiek-bestuurlijke sensitiviteit.
Tip 2: een procesbegeleider betrekken?
Uit de pilot die we met deze leermodule hebben gedaan kwam de meerwaarde naar voren om een (externe) procesbegeleider toe te voegen. Vooral om zaken die anders moeilijk bespreekbaar zijn, boven tafel te krijgen. De effecten van deze leermodule zullen pas echt zichtbaar worden als er iets schuurt en mensen buiten hun comfortzone het gesprek moeten voeren.
De werkagenda van de RVS
De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving wil in een veranderende samenleving laten zien hoe we morgen kunnen leven & zorgen. Daarbij stellen wij 5 opgaven centraal: verschillen in de samenleving, een gezonde en sociale leefomgeving, grenzen aan genezen en verbeteren, zorgen in een krappe arbeidsmarkt en schurende stelsels.
